دکتر مسعود پزشکیان صبح امروز دوشنبه 20 مهرماه 1405 در مراسم آغاز سال تحصیلی دانشگاهها، با ادای احترام به همه شهدای کشور، رهبری شهید و کودکان بی‌گناهی که در مدرسه میناب جان خود را از دست دادند، این واقعه را دلیل و مستندی بر جنایتکار بودن مدعیان دموکراسی، حقوق بشر عنوان کرد و گفت : آنچه مشاهده کردید، خود مستندی است برای سنجش میزان واقعیت این ادعاها و اینکه این افراد تا چه اندازه به آنچه بر زبان می‌آورند، پایبند هستند.
رئیس‌جمهور با ابراز خرسندی از حضور در جمع دانشگاهیان، از تلاش‌ها و خدمات دکتر کریمی و مجموعه بیمارستان قلب تهران نیز قدردانی کرد و اظهار داشت: خوشحالم که در خدمت شما هستم و اکنون آقای دکتر کریمی را می‌بینم.ما یک عمر در کنار یکدیگر و در یک سنگر تلاش کرده‌ایم.
دکتر پزشکیان با اشاره به اقدامات انجام‌شده در بیمارستان قلب تهران تصریح کرد: کاری که این عزیزان در بیمارستان قلب تهران انجام دادند، کاری استثنایی بود. امیدوارم خداوند به آنان کمک کند تا بتوانند این مسیر را همچنان با قدرت ادامه دهند.
رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به شرایط کشور و برنامه‌های پیشرو اظهار داشت: شما به‌خوبی می‌دانید که ما در چه شرایطی قرار داریم. اعتقاد من این است که راه برون‌رفت از وضعیتی که در آن گرفتار شده‌ایم، از مسیر دانشگاه و به دست دانشگاهیان امکان‌پذیر است.
دکتر پزشکیان افزود: هیچ مسئله‌ای وجود ندارد که نخبگان، دانشجویان و افرادی که عزم، باور و ایمان دارند و می‌خواهند سربلند زندگی کنند، نتوانند برای حل آن راهی پیدا کنند. انسانی که چنین باوری داشته باشد، مسیر رسیدن به هدف را نیز پیدا خواهد کرد؛ به‌ویژه کسانی که عالم و دانشمند هستند یا در مسیر کسب علم، افزایش دانایی و دستیابی به توانمندی لازم برای رفع مشکلات و گرفتاری‌ها گام برمی‌دارند.
رئیس جمهور با تأکید بر ضرورت تقویت خودباوری در جامعه دانشگاهی خاطرنشان کرد: ما می‌توانیم این مشکلات را حل کنیم. باید از این باور که «من نمی‌توانم» عبور کنیم و به این اعتقاد برسیم که «ما می‌توانیم». این همان باوری است که باید در خود تقویت کنیم. اگر با چنین اعتقادی در صحنه حضور داشته باشیم، خواهیم توانست با قدرت از تمام مشکلات موجود عبور کنیم.
دکتر پزشکیان با اشاره به تجربه مدیریت کشور در جنگ اخیر گفت: در زمان جنگ، اختیارات خود را به استانداری‌ها واگذار کردیم. این تجربه نشان می‌دهد که باید به ظرفیت‌های مدیریتی در سطوح مختلف اعتماد کنیم و امکان تصمیم‌گیری و اقدام را در اختیار افرادی قرار دهیم که توانایی حل مسائل را دارند.
رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه ظرفیت اداره کشور به فرد یا گروهی محدود نمی‌شود، اظهار داشت: باور و تصور من این است که همه شما و تمام کسانی که در جایگاه‌های مدیریتی قرار دارند، می‌توانید روزی رئیس‌جمهور یا وزیر شوید. نباید تصور کنیم که در این مملکت فقط یک نفر می‌تواند رئیس‌جمهور باشد.
دکتر پزشکیان ادامه داد: من چنین باوری ندارم که اگر ما را به شهادت برسانند، دیگر افراد شایسته‌ای وجود ندارند که بتوانند بیایند و برای حفظ و آبادانی این مملکت بایستند و برای عزت و سربلندی مردم از جان خود مایه بگذارند. قطعاً افرادی توانمندتر و شایسته‌تر وجود دارند که می‌توانند مسئولیت‌ها را بر عهده بگیرند و برای سربلندی کشور تلاش کنند.
رئیس جمهور با بیان اینکه تحقق این ظرفیت‌ها مستلزم فراهم کردن فرصت برای ظهور و بروز استعدادهاست، تصریح کرد: ما فقط باید میدان بدهیم تا این افراد وارد عرصه شوند، میدان بدهیم تا شکوفا شوند و توانمندی‌های خود را نشان دهند. نباید این‌گونه تصور کنیم که چون من رئیس هستم، دستور می‌دهم و دیگران باید صرفاً اطاعت کنند.
دکتر پزشکیان با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به مدیریت و مسئولیت‌پذیری افزود: من یک خدمتگزار هستم و از همه می‌خواهم دست در دست یکدیگر بگذاریم و برای سربلندی این کشور به پا خیزیم و مشکلات آن را حل کنیم. این کار امکان‌پذیر است؛ ما می‌توانیم.
دکتر پزشکیان در ادامه با اشاره به مسیر زندگی و مسئولیت‌های خود، اظهار داشت: من که امروز در اینجا ایستاده‌ام، روزی یک دانشجوی معمولی بودم. سپس پزشک شدم، مسئولیت دانشگاه را بر عهده گرفتم، وزیر شدم و بعد از آن نیز مانند بسیاری دیگر، نماینده‌ای معمولی در مجلس بودم. امروز هم مسئولیتی بر عهده دارم.
رئیس جمهور با تأکید بر سنگینی مسئولیت‌های پیشرو خاطرنشان کرد: بار سنگینی بر دوش ما قرار دارد و باید برای حل مشکلات تلاش کنیم. اگر دست در دست یکدیگر بگذاریم، می‌توانیم از عهده این مسئولیت برآییم و مسائل کشور را حل کنیم.
دکتر پزشکیان افزود: ما زمانی می‌توانیم به اهداف خود برسیم که در کنار یکدیگر باشیم، قله‌ها را ببینیم و برای رسیدن به آن‌ها تلاش کنیم. باید باور داشته باشیم که لازم است به آن قله‌ها برسیم. ممکن است من شخصاً به آن مقصد نرسم، اما در میان ما افرادی هستند که به آن قله‌ها خواهند رسید و می‌توانند دیگران را نیز با خود همراه کنند و به جایگاه‌های بالاتر برسانند.
رئیس جمهور با اشاره به خاطرات دوران دانشجویی و شعرهایی که دانشجویان برای تقویت روحیه و انگیزه خود می‌خواندند، گفت: زمانی که دانشجو بودیم، شعرهای مختلفی می‌خواندیم تا از نظر روحی تغذیه شویم و انگیزه بیشتری برای ادامه مسیر پیدا کنیم. یکی از این شعرها چنین بود:«گر مرد رهی میان خون باید رفت/ از پای فتاده، سرنگون باید رفت/ تو پای به راه در نه و هیچ مپرس/خود راه بگویدت که چون باید رفت».
دکتر پزشکیان با تأکید بر ضرورت باور به مسیر و حرکت مستمر در راه رسیدن به اهداف، اظهار داشت: باور کنید زمانی که امروز در این جایگاه ایستاده‌ام، اصلاً تصور نمی‌کردم روزی در چنین موقعیتی قرار بگیرم. با این حال، با تمام وجود می‌خواستیم برای مردم و کشورمان تلاش کنیم تا استقلال، عزت و سربلندی خود را حفظ کنیم و آن را تا جایی که در توان داریم، ارتقا دهیم.
رئیس‌جمهور تأکید کرد: آنچه همواره با تمام وجود به دنبال آن بودیم، تلاش برای استقلال، عزت و سربلندی مردم و کشورمان بود و برای حرکت در این مسیر، همه توان خود را به کار می‌گرفتیم.
سربلندی کشور در گرو تلاش مستمر و پذیرش حقیقت است
دکتر پزشکیان با تأکید بر ضرورت تقویت باور و اعتقاد به سربلندی ایران، اظهار داشت: آن باور و اعتقادی که باید برای عزت و سربلندی کشورمان در وجود تک‌تک ما شکل بگیرد، ما را شبانه‌روز در این مسیر هدایت می‌کند تا با تمام وجود برای کشورمان تلاش کنیم، سر خم نکنیم و راهی برای دستیابی به عزت و سربلندی ایران بیابیم. تحقق این هدف با حضور و مشارکت شما دانشگاهیان امکان‌پذیر است.
رئیس‌جمهور با اشاره به اختلاف‌نظرها و منازعاتی که گاه در محیط‌های دانشگاهی شکل می‌گیرد، تصریح کرد: برای من، بسیاری از مواقع قابل درک نیست که چرا در دانشگاهها افراد با یکدیگر دعوا می‌کنند یا دچار اختلاف می‌شوند. در قرآن کریم آیه‌ای وجود دارد که می‌فرماید: «بَلْ کَذَّبُوا بِمَا لَمْ یُحِیطُوا بِعِلْمِهِ»؛ یعنی چیزی را که به دانش آن احاطه نداشتند، تکذیب کردند. همچنین در ادامه آمده است: «فَانْظُرْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِینَ»؛ پس بنگر که سرانجام ستمکاران چگونه بود.
پذیرش حق، معیار اصلی تشخیص درستی و عدالت
دکتر پزشکیان با تأکید بر اینکه نپذیرفتن حقیقت، با وجود روشن شدن درستی آن، نوعی ظلم است، خاطرنشان کرد: گاهی افراد به دلیل آنکه از علم و آگاهی لازم برخوردار نیستند یا تفسیر درستی از یک موضوع ندارند، آن را تکذیب می‌کنند. مگر ممکن است من عاقل باشم و وقتی حرف درستی به من می‌گویند، آن را نپذیرم؟ اگر کسی راه درست را به من نشان دهد، چرا باید آن را قبول نکنم؟ هیچ ظلمی بالاتر از این نیست که انسان سخن درست و حرف حق را نپذیرد. اگر چنین باوری در ما شکل بگیرد، بسیاری از مشکلاتمان حل خواهد شد. قرآن کریم نیز سرشار از آیاتی است که بر این حقیقت تأکید می‌کنند که انسان نباید در برابر حق موضع انکار داشته باشد.
رئیس‌جمهور با اشاره به آموزه‌های قرآنی درباره دروغ بستن به خداوند و تکذیب حقیقت افزود: در قرآن کریم آمده است که چه کسی ستمکارتر از آن کسی است که به خدا دروغ ببندد یا هنگامی که حق به سوی او می‌آید، آن را تکذیب کند. وقتی گفته می‌شود چه کسی به خدا قرض می‌دهد، روشن است که ما به خداوند نیازی نمی‌رسانیم؛ مقصود، مردم و بندگان خدا هستند. بنابراین، دروغ بستن به خداوند و نپذیرفتن حقیقت، از مصادیق مهم ظلم است. کفر نیز در این معنا با پوشاندن حقیقت و نپذیرفتن حق ارتباط دارد؛ کافر کسی است که روی حق را می‌پوشاند و آن را نمی‌پذیرد.
حق، مستقل از اشخاص و جایگاه‌های اجتماعی است
دکتر پزشکیان با توصیه به مطالعه آثار شهید آیت‌الله دکتر بهشتی در زمینه حق و باطل از منظر قرآن، اظهار داشت: شهید بهشتی، که اکنون دانشگاهی نیز به نام ایشان نام‌گذاری شده است، کتابی با عنوان «حق و باطل از دیدگاه قرآن» دارد که توصیه می‌کنم آن را مطالعه کنید. حقیقت این است که حق، مستقل از من و شماست؛ حق به اشخاص وابسته نیست و مستقل از انسان‌ها وجود دارد.
رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه معیار شناخت افراد باید حق و حقیقت باشد، نه جایگاه و موقعیت آنان، تصریح کرد: ما باید آدم‌ها را بر اساس حق بشناسیم، نه بر مبنای جایگاه، مقام و موقعیتشان. نمی‌توان گفت چون فلانی رئیس است، پس حق با اوست. کسی که در جایگاه ریاست قرار دارد نیز باید در برابر حق سر خم کند و آن را بپذیرد. این همان اصلی است که باید در رفتار فردی، اجتماعی و مدیریتی ما حاکم باشد. اگر بتوانیم این نگاه را در خود تقویت کنیم و دست در دست یکدیگر بگذاریم، قادر خواهیم بود کشورمان را بسازیم و مشکلات آن را برطرف کنیم.
آمادگی دولت برای بهره‌گیری از ظرفیت تخصصی دانشگاهها
دکتر پزشکیان در ادامه با اشاره به پیشنهادهای مطرح‌شده از سوی دکتر آقامیری، از آمادگی برای برگزاری جلسات مشترک با دانشگاهیان و استفاده از تخصص‌های مختلف در مسیر حل مسائل کشور خبر داد و گفت: درباره پیشنهادهایی که آقای دکتر آقامیری مطرح کردند، جلسه خواهیم گذاشت. ما آمادگی داریم که دانشگاه وارد میدان شود و با بهره‌گیری از تخصص‌های گوناگون در حل مسائل کشور مشارکت کند. وقتی درباره اصلاح ساختارها صحبت می‌کنیم، باید توجه داشته باشیم که ساختارها ابعاد مختلفی دارند؛ از ساختار مهندسی و نیروی انسانی گرفته تا ساختار مدیریتی، اجتماعی و سیاسی.
رئیس‌جمهور با تشریح ضرورت نگاه چندبعدی به مسائل کشور خاطرنشان کرد: به اعتقاد من، یکی از دلایل اینکه نمی‌توانیم مسائل را آن‌گونه که باید حل کنیم، این است که گاهی به موضوعات تنها از یک زاویه نگاه می‌کنیم. ممکن است از نظر اقتصادی به این نتیجه برسیم که اقدام مشخصی باید انجام شود، اما پرسش اصلی این است که آن راهکار اقتصادی چگونه باید به مرحله اجرا درآید. در اینجا مدیریت باید وارد عمل شود و مشخص کند که چگونه می‌توان آن دیدگاه را اجرایی کرد. از سوی دیگر، جامعه‌شناس باید توضیح دهد که در شرایط اجتماعی موجود و با توجه به عادت‌ها و رفتارهای شکل‌گرفته در جامعه، چگونه می‌توان تغییر مسیر ایجاد کرد و این تغییر را با همراهی مردم پیش برد.
تفاوت میان ارائه راهکار درست و اجرای صحیح آن
دکتر پزشکیان با تأکید بر اینکه تشخیص راه‌حل به‌تنهایی برای حل مشکلات کافی نیست، اظهار داشت: اینکه من حرف درستی می‌زنم، یک موضوع است و اینکه چگونه می‌توانم آن حرف درست را اجرا کنم، موضوع دیگری است. تصور اینکه چون راه‌حلی ارائه کرده‌ایم، پس باید همان راهکار بدون توجه به شرایط اجرا شود، دقیقاً همان نقطه‌ای است که دچار اشتباه می‌شویم. ما سال‌هاست درباره بسیاری از این مسائل صحبت می‌کنیم و راه‌حل‌های مختلفی ارائه می‌دهیم، اما مسئله این است که چگونه باید آن‌ها را به‌درستی اجرا کرد.
رئیس‌جمهور با اشاره به موضوع قیمت بنزین و ضرورت توجه به ابعاد اقتصادی و اجتماعی تصمیمات، تصریح کرد: همه می‌دانند که نمی‌توان هزینه‌های واقعی تأمین و انتقال بنزین را نادیده گرفت. هزینه حمل‌ونقل آن، به‌تنهایی، ممکن است به چهار تا پنج هزار تومان برسد؛ یعنی بنزینی که تأمین و به محل مصرف منتقل می‌کنیم، با هزینه‌ای در حدود پنج هزار تومان جابه‌جا می‌شود، اما آن را به قیمت هزار و پانصد تومان عرضه می‌کنیم. اکنون پرسش این است که چگونه باید این مسئله را مدیریت کنیم تا مردم دچار نگرانی نشوند، بتوانیم همراهی آنان را جلب کنیم، مشکل را حل کنیم و در عین حال، منافع و مزایای تصمیمات نیز بر اساس عدالت در اختیار همه مردم قرار گیرد؟
اصلاحات باید تدریجی، متناسب با شرایط جامعه و همراه با مردم باشد
دکتر پزشکیان با تأکید بر اینکه روشن بودن یک مسئله به معنای ساده بودن راه‌حل آن نیست، اظهار داشت: مسئله از نظر اصولی روشن است، اما نحوه حل آن اهمیت دارد. اگر بخواهیم یک‌باره و بدون در نظر گرفتن شرایط جامعه مداخله کنیم، ممکن است کل جامعه را دچار آشفتگی کنیم. بنابراین، باید به این نکته توجه داشته باشیم که حل مسائل اقتصادی و اجتماعی، علاوه بر شناخت دقیق موضوع، به انتخاب روش مناسب برای اجرا نیاز دارد.
رئیس‌جمهور با استفاده از تجربه پزشکی خود و تشبیه اصلاحات اجتماعی به فرایند درمان بیمار، خاطرنشان کرد: من بارها گفته‌ام که در پزشکی، وقتی با یک بیمار مواجه می‌شویم، صرفاً یک دارو تجویز نمی‌کنیم. برای درمان او، مداخلات مختلفی انجام می‌دهیم؛ از رسیدگی به عروق و توان عضلانی گرفته تا کنترل درد، توجه به وضعیت ذهنی بیمار و مقابله با عفونت. بسته به شرایط بیمار، مجموعه‌ای از اقدامات و مداخلات را به‌طور هم‌زمان یا در مراحل مختلف انجام می‌دهیم تا بتوانیم مشکل را برطرف کنیم.
ضرورت ارزیابی مستمر و پرهیز از تصمیمات ناگهانی
دکتر پزشکیان در ادامه با اشاره به اهمیت تنظیم میزان و سرعت مداخلات درمانی متناسب با وضعیت بیمار، افزود: نکته دوم این است که در درمان، به‌تدریج پیش می‌رویم و صبر می‌کنیم تا بیمار بتواند مراحل درمان را تحمل کند. اگر دُز دارو یا میزان مداخله بیش از حد باشد، ممکن است بیمار را از بین ببرد و اگر کمتر از میزان لازم باشد، اثرگذاری کافی نخواهد داشت. به همین دلیل، باید تصمیم بگیریم که چگونه و با چه میزانی مداخله کنیم تا اقدامات ما با شرایط و وضعیت بیمار متناسب باشد.
رئیس‌جمهور با تأکید بر لزوم نظارت و ارزیابی مستمر در فرایند اصلاحات تصریح کرد: هر روز باید وضعیت بیمار را بررسی و ارزیابی کنیم و بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، مداخله بعدی را انجام دهیم. جامعه از وجود انسان نیز پیچیده‌تر است و مسائل آن ابعاد بسیار گسترده‌ای دارد. نمی‌توان با یک نسخه، همه مشکلات را حل کرد و نمی‌توان انتظار داشت که تنها با یک مداخله، یک مسئله پیچیده اجتماعی یا اقتصادی برطرف شود.
حل مشکلات کشور نیازمند راهکارهای چندجانبه و حرکت مرحله‌ای است
دکتر پزشکیان در جمع‌بندی این بخش از سخنان خود، با تأکید بر ضرورت استفاده از رویکردهای چندجانبه و اجرای تدریجی برنامه‌ها، اظهار داشت: برای حل مسائل باید از جهت‌های مختلف به موضوع نگاه کنیم، مداخلات گوناگون را در نظر بگیریم و به‌تدریج اقدامات لازم را انجام دهیم تا بتوانیم راه‌حل مناسب را پیدا کنیم. در غیر این صورت، اگر بخواهیم یک‌باره تصمیم بگیریم و بگوییم همه باید فوراً این کار را انجام دهند، نمی‌توان انتظار داشت که مشکل به‌درستی حل شود. همان‌گونه که در درمان یک بیماری، تصمیمات ناگهانی و نامتناسب می‌تواند وضعیت بیمار را دشوارتر کند، در اداره جامعه نیز باید شرایط، ظرفیت‌ها و میزان تحمل مردم را در نظر گرفت و متناسب با آن پیش رفت.
دانشگاهها باید از تولید علم به سمت حل مسائل جامعه حرکت کنند
دکتر پزشکیان با تأکید بر ضرورت تحول در رویکرد دانشگاهها و حرکت به سمت نسل‌های جدید آموزش عالی، اظهار داشت: این موضوعی است که باید به آن توجه کنیم. دانشگاهها در کشورهای توسعه‌یافته دیگر صرفاً در چارچوب دانشگاه‌های نسل دوم و سوم فعالیت نمی‌کنند، بلکه به سمت دانشگاه‌های نسل چهارم و پنجم حرکت کرده‌اند. دانشگاهی که صرفاً به دنبال تولید علم و انجام تحقیقات باشد، حتی در بهترین حالت، در سطح دانشگاه نسل دوم باقی می‌ماند؛ در حالی که دانشگاه‌های امروز باید علاوه بر علم و پژوهش، به مهارت‌آموزی، خدمت به جامعه و آینده‌نگری نیز توجه کنند.
رئیس‌جمهور با اشاره به ضرورت نگاه بلندمدت به منابع طبیعی و ظرفیت‌های کشور تصریح کرد: اینکه امروز بتوانیم از منابع و معادن کشور حداکثر استفاده را ببریم، یک موضوع است و اینکه برای 50 سال آینده، زمانی که این معادن به پایان برسند، چه برنامه‌ای داشته باشیم، موضوعی دیگر. دانشگاه‌های پیشرو در جهان، مجموعه‌ای از تخصص‌ها و رشته‌های مختلف را در کنار یکدیگر قرار می‌دهند تا درباره آینده زمین و چگونگی زندگی انسان‌ها در 100 سال آینده فکر کنند و برای مسائل پیشرو راه‌حل بیابند.
بحران آب و ضرورت برنامه‌ریزی برای آینده
دکتر پزشکیان با اشاره به وضعیت منابع آبی تهران و لزوم پیش‌بینی پیامدهای ادامه روند کنونی، خاطرنشان کرد: امروز در تهران، آب منابع زیرزمینی را برداشت می‌کنیم و آب مناطق مختلف را نیز به این شهر منتقل می‌کنیم. منابع آب زیرزمینی ما سرانجام به پایان خواهد رسید و همه می‌دانند که این روند نمی‌تواند برای همیشه ادامه پیدا کند. از سوی دیگر، آبی که از مناطق دیگر به تهران منتقل می‌شود نیز با محدودیت‌هایی مواجه است و در شرایطی قرار داریم که خشکسالی در حال گسترش است و دمای کره زمین افزایش پیدا می‌کند. اکنون باید بپرسیم که برای آینده چه باید کرد.
رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه گسترش تهران و کاهش منابع آبی، ضرورت یافتن راه‌حل‌های پایدار را دوچندان می‌کند، افزود: اگر منابع آب زیرزمینی کاهش پیدا کند و تهران و مناطق پیرامونی آن همچنان با این روند گسترش یابند، چه کسی باید به ما بگوید که در آینده آب موردنیاز را از کجا تأمین کنیم؟ یافتن پاسخ این پرسش، کار ساده‌ای نیست. باید نشست، اندیشید، ابعاد مختلف مسئله را بررسی کرد و برای آینده برنامه داشت. این همان وظیفه‌ای است که دانشگاهها و مراکز علمی باید با نگاه تخصصی و آینده‌نگرانه بر عهده بگیرند.
زمین، زیست‌بوم مشترک انسان‌ها و ضرورت حفظ منابع برای آیندگان
رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه زمین، زیست‌بوم مشترک همه انسان‌هاست و باید از آن مراقبت کرد، تصریح کرد: کره خاکی که در آن زندگی می‌کنیم، در واقع سفینه‌ای است که همه ما در آن حضور داریم؛ سفینه‌ای که تنها ابعاد آن بزرگ است و در کهکشانی در حال حرکت است. خود این کهکشان نیز حرکت می‌کند. همه ما مسافران یک سفینه در پهنه فضا هستیم. با وجود این واقعیت، چرا باید در همین خانه مشترک با یکدیگر دعوا کنیم، به هم ظلم کنیم، نامهربان باشیم، به دیگران زور بگوییم یا با بداخلاقی با یکدیگر رفتار کنیم؟
ضرورت همبستگی برای ساختن آینده‌ای بهتر
دکتر پزشکیان با تأکید بر لزوم همکاری و همدلی انسان‌ها برای بهره‌مندی همگانی از فرصت‌های زندگی، خاطرنشان کرد: چرا نباید دست در دست یکدیگر بگذاریم و شرایطی فراهم کنیم که فرصت زندگی در این کره خاکی برای همه کسانی که در آن زندگی می‌کنند، شیرین و لذت‌بخش باشد؟ چرا نباید به‌گونه‌ای رفتار کنیم که این فرصت برای نسل‌های آینده نیز باقی بماند و آن‌ها هم بتوانند از امکانات و منابع زمین بهره‌مند شوند؟ نباید همه آنچه را در اختیار داریم مصرف کنیم و به پایان برسانیم، به‌گونه‌ای که آیندگان دیگر ندانند برای ادامه زندگی چه باید بکنند.
رئیس‌جمهور در ادامه با قدردانی از دانشگاهیان و ابراز اعتماد به توانمندی آنان، اظهار داشت: از همه شما عزیزان تشکر می‌کنم و به شما افتخار می‌کنم. به شما اعتماد دارم و باورم این است که اگر دانشگاهیان و دانشجویان وارد میدان شوند و از محدوده دانشگاهِ صرفاً علمی و پژوهشی فراتر بروند و به دانشگاهی اهل عمل، اراده و اقدام تبدیل شوند، می‌توانیم مشکلات کشور را حل کنیم. دانشگاه باید از مرحله تولید علم و انجام تحقیقات عبور کند و ظرفیت‌های خود را برای اقدام عملی و حل مسائل جامعه به کار بگیرد.
ظرفیت‌های کشور کمتر از دیگران نیست؛ باید نگاه خود را اصلاح کنیم
دکتر پزشکیان با اشاره به ضرورت تقویت خودباوری ملی و استفاده از ظرفیت‌های داخلی، تصریح کرد: وقتی وضعیت کشور خودمان را با کشورهای دیگر مقایسه می‌کنم، نمی‌توانم شرایط موجود را بپذیرم؛ از نظر اعتقادی نیز پذیرش این وضعیت برایم دشوار است. ما از نظر توانمندی‌ها و امکانات، چیزی کمتر از دیگران نداریم. آنچه باید اصلاح شود، نوع نگاه ماست. اگر بتوانیم این نگاه را اصلاح کنیم، رسیدن به قله‌های پیشرفت و تعالی امکان‌پذیر خواهد بود.
رئیس‌جمهور با تأکید بر نقش دانشگاهیان در ایجاد این تحول فکری و عملی افزود: این شما دانشگاهیان هستید که می‌توانید چنین نگاهی را در کشور و برای مملکت به ارمغان بیاورید. ما جلسات لازم را برگزار خواهیم کرد و با آقای دکتر و آقای دکتر سیمایی نیز در این زمینه گفت‌وگو می‌کنیم. تاکنون جلسات متعددی با دانشگاهها داشته‌ایم، اما مسئله اصلی این است که باید از مرحله گفت‌وگو فراتر برویم و مشخص کنیم چه کسانی می‌توانند وارد میدان شوند و کدام مشکلات را حل کنند.
ضرورت پیوند دانش، مهارت و اراده برای حل مسائل کشور
دکتر پزشکیان با تأکید بر اینکه دولت باید زمینه لازم را برای حضور مؤثر دانشگاهیان و متخصصان فراهم کند، اظهار داشت: مسئله این است که چه کسی توانایی ورود به میدان را دارد و می‌تواند کدام مشکل را حل کند. ما بستر لازم را برای فعالیت این افراد فراهم می‌کنیم و زمینه را در اختیارشان قرار می‌دهیم. هدف من این نیست که صرفاً از دانشگاهیان بخواهم برای من تحقیق انجام دهند. امروز برای بسیاری از مشکلات کشور، راه‌حل‌های متعددی وجود دارد و پیدا کردن راه‌حل، لزوماً دشوارترین بخش کار نیست.
رئیس‌جمهور با اشاره به اینکه مشکل اصلی در بسیاری از موارد، کمبود نیروهای برخوردار از توان اجرایی و انگیزه کافی است، خاطرنشان کرد: مشکل ما این است که افرادی که دانش لازم را داشته باشند، مهارت اجرای راه‌حل‌ها را نیز در اختیار داشته باشند و با اراده و انگیزه برای حل مشکلات وارد میدان شوند، به اندازه کافی در عرصه عمل حضور ندارند. حتی ممکن است افرادی دانش لازم را داشته باشند، اما از مهارت اجرایی برخوردار نباشند؛ برخی دیگر ممکن است مهارت لازم را داشته باشند، اما باور و انگیزه کافی برای اقدام نداشته باشند یا به‌جای حل مشکلات کشور، صرفاً به دنبال منافع شخصی خود باشند. بنابراین، دانشگاه‌های ما باید بتوانند عزم، اراده، مهارت و مسئولیت‌پذیری را در کنار دانش تقویت کنند.
حرکت دانشگاهها به سمت نسل‌های جدید و فراهم‌سازی بستر فعالیت
دکتر پزشکیان با تأکید بر اینکه کشور برای حل مشکلات خود از ظرفیت‌ها و امکانات قابل‌توجهی برخوردار است، اظهار داشت: اگر بتوانیم دانش، مهارت و اراده را در کنار یکدیگر قرار دهیم، قادر خواهیم بود مشکلات کشور را حل کنیم. ما امکانات زیادی در اختیار داریم و برای بسیاری از مسائل می‌توان راه‌حل پیدا کرد. امیدوارم با کمک شما دانشگاهیان، دانشگاه‌های کشور به سمت دانشگاه‌های نسل سوم و چهارم حرکت کنند و نقش مؤثرتری در حل مسائل جامعه بر عهده بگیرند. ما نیز آماده‌ایم در کنار شما بنشینیم و برای هر یک از این مسائل، بستر لازم را فراهم کنیم. شما نیز پیشنهادها و برنامه‌های خود را، از جمله در زمینه فعالیت شرکت‌ها، مطرح کرده‌اید و باید برای عملیاتی شدن آن‌ها اقدام کنیم.
رئیس‌جمهور برنامه دولت برای بررسی وضعیت شرکت‌های تحت اختیار دولت و چگونگی اصلاح عملکرد آن‌ها تصریح کرد: .یکی از موضوعات مهم، وضعیت شرکت‌هایی است که در اختیار ما قرار دارند و در حال زیان‌دهی هستند. اداره چنین شرکت‌هایی و مواجهه با زیان‌های چند میلیاردی و چند هزار میلیاردی، مسئله‌ای جدی است. این پرسش مطرح است که چگونه ممکن است شرکتی با چنین حجم عظیمی از سرمایه، به زیان‌دهی ادامه دهد و در عین حال، افرادی که مدیریت آن را بر عهده دارند، پاداش‌ها و دریافتی‌های فوق‌العاده‌ای در حد چند صد میلیون یا حتی چند صد میلیارد تومان در سال دریافت کنند؟ ما حتی به کسانی که این شرکت‌ها را اداره می‌کنند، فوق‌العاده مدیریت پرداخت می‌کنیم؛ در حالی که عملکرد و نتایج کار آن‌ها نیز باید به‌دقت ارزیابی شود.
بررسی راهکارهای واگذاری شرکت‌های دولتی
دکتر پزشکیان با اشاره به انجام بررسی‌های کارشناسی برای تعیین تکلیف شرکت‌های تحت اختیار دولت، اظهار داشت: گروهی از کارشناسان روی این موضوع کار کرده‌اند تا مشخص شود چه اقداماتی باید انجام دهیم و شرکت‌هایی را که در اختیار داریم، چگونه واگذار کنیم. هدف این است که با بررسی راهکارهای موجود و اتخاذ تصمیمات مناسب، زمینه اصلاح وضعیت این شرکت‌ها و استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های اقتصادی کشور فراهم شود.
مدیریت شرکت‌های دولتی باید بر پایه شایستگی و کارآمدی اصلاح شود
دکتر پزشکیان با تأکید بر عزم دولت برای اصلاح وضعیت شرکت‌های تحت مدیریت بخش دولتی و شرکت‌های به‌اصطلاح خصولتی، اظهار داشت: ما مصمم هستیم وضعیت شرکت‌هایی را که در اختیار داریم، اصلاح کنیم. ارزش این شرکت‌ها نزدیک به شش تا هفت هزار همت است؛ شرکت‌هایی که تحت مدیریت دولت یا مجموعه‌های به‌اصطلاح خصولتی قرار دارند. این رقم معادل هفت میلیون میلیارد تومان است، اما با وجود چنین حجم عظیمی از سرمایه، با مشکلات جدی مواجه هستیم. در برخی از این مجموعه‌ها، افرادی مستقر شده‌اند که تصمیمات و اقداماتی را مطابق منافع خود دنبال می‌کنند؛ هرچند فعلاً نمی‌خواهم درباره جزئیات این مسائل صحبت کنم.
رئیس‌جمهور با انتقاد از موانع موجود بر سر راه اصلاح مدیریت‌ها تصریح کرد: واقعیت این است که ما نیز در حال مدیریت این مجموعه‌ها هستیم، اما از نظر من، آنچه در برخی از این بخش‌ها اتفاق می‌افتد، مدیریت واقعی نیست. مسئله این است که چگونه باید مسیر اصلاح را طی کنیم. همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره کردم، برای حل این مشکلات به مداخلات مختلف نیاز داریم. وقتی می‌خواهیم مدیری را در یک مجموعه تغییر دهیم، می‌گویند این فرد به رئیس‌جمهور وصل است و نباید او را کنار گذاشت. سراغ فرد دیگری می‌رویم، گفته می‌شود او به شخص یا مجموعه دیگری وابسته است. در نتیجه، اجازه داده نمی‌شود تصمیمات را بر اساس کارآمدی، دانش و توانایی افراد اتخاذ کنیم. این یکی از مشکلات اساسی ماست.
ضرورت انتخاب مدیران بر اساس صلاحیت حرفه‌ای و شایستگی
دکتر پزشکیان با اشاره به گفت‌وگوهای خود با رهبر شهید درباره مشکلات مدیریتی کشور، اظهار داشت: زمانی که خدمت رهبر عزیزمان رسیدم، هفت ساعت و نیم با ایشان گفت‌وگو کردم و این مسائل را با ایشان در میان گذاشتم. این موضوعات را با رهبر شهیدمان نیز مطرح کردم و توضیح دادم که اگر قرار است افرادی برای مدیریت مجموعه‌ها انتخاب شوند، باید انتخاب آن‌ها بر اساس شایستگی و صلاحیتشان باشد، نه اینکه فردی به رئیس‌جمهور یا شخص دیگری وابستگی داشته باشد.
رئیس‌جمهور افزود: درخواست من این بود که اجازه دهند مدیران بر اساس توانایی‌ها، تجربه و شایستگی‌هایشان انتخاب شوند و از مداخله‌های غیرمرتبط در این فرایند جلوگیری شود. نباید چنین باشد که بخواهیم فردی را برای مسئولیتی انتخاب کنیم، اما ناگهان از سوی دستگاه یا مجموعه دیگری، از جمله قوه قضائیه، با طرح ایرادها و مسائل مختلف مواجه شویم. ایراد گرفتن و ایجاد مانع کار دشواری نیست؛ مسئله این است که آیا می‌توانیم اجازه دهیم افراد شایسته بر اساس صلاحیت‌های واقعی خود مسئولیت بپذیرند و برای حل مشکلات کشور اقدام کنند؟
مسئولیت مدیریت کشور را پذیرفته‌ایم، اما اصلاح ساختارها نیازمند همکاری است
دکتر پزشکیان با اشاره به انتقادهایی که درباره وضعیت موجود مطرح می‌شود و دشواری اصلاح مشکلات انباشته‌شده، خاطرنشان کرد: در شرایط کنونی، هر کسی بخواهد از من انتقاد کند، می‌تواند انتقاد کند و من نیز انتقادها را می‌شنوم. اما پرسش این است که آیا من به‌تنهایی مقصر شکل‌گیری چنین وضعیتی هستم؟ آیا من وارث شرایطی نیستم که طی سال‌ها به وجود آمده است؟ اکنون که مسئولیت بر عهده ما قرار گرفته، باید بپرسیم چگونه می‌توانیم این وضعیت را اصلاح کنیم؟ واقعیت این است که وقتی می‌خواهیم به هر بخشی دست بزنیم، ممکن است از جایی برای ما مسئله و مانع ایجاد شود.
رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت ایجاد سازوکاری مشخص برای انتخاب مدیران شایسته و پاسخگو تصریح کرد: من خدمت رهبر عزیزمان نیز عرض کردم که گروهی از افراد مشخص شوند تا مسئولیت انتخاب مدیران مجموعه‌های مختلف را بر اساس لیاقت، شایستگی، تجربه و توانایی پاسخگویی بر عهده بگیرند. کسی که مسئولیتی را می‌پذیرد، باید در برابر عملکرد خود پاسخگو باشد. نمی‌توان مسئولیتی را به فردی سپرد، اما او را در قبال نتایج کارش مسئول ندانست.
ضرورت پیوند مسئولیت مدیریتی با بهره‌وری، کارایی و کیفیت عملکرد
دکتر پزشکیان با تأکید بر اینکه مدیران باید در برابر نتایج عملکرد خود پاسخگو باشند، اظهار داشت: هر فردی که مسئولیتی می‌پذیرد، باید بتواند توضیح دهد که برای افزایش بهره‌وری چه کرده، کارایی مجموعه را تا چه اندازه ارتقا داده، کیفیت را چگونه بهبود بخشیده و تولید را به چه سطحی رسانده است. نمی‌توان مسئولیت یک مجموعه را به کسی سپرد، او نیز آن مجموعه را با تصمیمات نادرست به سمت ناکارآمدی و زیان سوق دهد و در نهایت، نه‌تنها پاسخگو نباشد، بلکه فوق‌العاده مدیریت نیز دریافت کند.
رئیس‌جمهور با انتقاد از پرداخت‌های نامتناسب با عملکرد افراد افزود: هرچه درباره این وضعیت فکر می‌کنم، برایم قابل‌باور نیست که چنین پرداخت‌های اضافی و فوق‌العاده‌هایی در نظر گرفته شود، در حالی که حقوق افراد بدون توجه کافی به میزان کار و عملکردشان پرداخت می‌شود. پرسش این است که در کجای دنیا صرفاً به دلیل داشتن یک عنوان یا پست مدیریتی، بدون توجه به نتیجه عملکرد، به فرد پول پرداخت می‌کنند؟ در قرآن کریم آمده است: «فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَیْرًا یَرَهُ، وَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ»؛ هر کس به اندازه ذره‌ای کار نیک انجام دهد، نتیجه آن را خواهد دید و هر کس به اندازه ذره‌ای کار بد انجام دهد، نتیجه آن را نیز خواهد دید. بنابراین، هر فرد باید متناسب با عملکرد خود ارزیابی شود و پاداش یا پیامد اقداماتش را بپذیرد.
انتقاد از نظام پرداخت‌های غیرمتناسب با میزان کار و تلاش
دکتر پزشکیان با اشاره به ضرورت برقراری عدالت در نظام پرداخت‌ها، خاطرنشان کرد: امروز در همین دانشگاه، در ادارات یا هر مجموعه دیگری، ممکن است فردی 24 ساعت کار کند و همان حقوقی را دریافت کند که فرد دیگری با وجود انجام ندادن کار مؤثر دریافت می‌کند؛ حتی گاهی کسانی که کار کمتری انجام می‌دهند، دریافتی بیشتری دارند. این وضعیت با منطق عدالت، کارآمدی و مسئولیت‌پذیری سازگار نیست و باید برای اصلاح آن چاره‌اندیشی کرد.
رئیس‌جمهور با یادآوری تجربه دوران خدمت پزشکی و کشیک‌های بیمارستانی خود، افزود: به خاطر دارم زمانی که در بیمارستان کشیک می‌دادیم و مشغول کار بودیم، گاهی تا نیمه‌شب کار می‌کردیم و وقتی از محل کار بیرون می‌آمدیم، می‌دیدیم نه غذایی باقی مانده و نه آبی؛ همه‌چیز مصرف شده بود و ما گرسنه می‌ماندیم. در واقع، کسانی که کار می‌کردند، از امکانات اولیه نیز محروم می‌ماندند، در حالی که برخی دیگر بدون انجام کار مؤثر، از امکانات استفاده می‌کردند و استراحت می‌کردند. البته در شکل‌گیری و تداوم چنین شرایطی، ما نیز مسئولیت داریم و باید برای اصلاح آن اقدام کنیم.
دانشگاهها باید در اصلاح نظام مدیریتی و تربیت نیروهای توانمند مشارکت کنند
دکتر پزشکیان با تأکید بر اینکه دانشگاهها می‌توانند در اصلاح مشکلات مدیریتی و اجرایی کشور نقش مؤثری ایفا کنند، اظهار داشت: دانشگاه می‌تواند در این زمینه به ما کمک کند و باید وارد میدان شود. ما باید از مرحله‌ای که صرفاً بر علم و دانش تأکید می‌کنیم، فراتر برویم؛ مهارت‌های لازم را نیز به دست آوریم و در کنار آن، باور و انگیزه خدمت به جامعه خود را تقویت کنیم. دانش به‌تنهایی کافی نیست؛ باید بتوانیم آن را به مهارت، اقدام عملی و مسئولیت‌پذیری تبدیل کنیم.
رئیس‌جمهور با اشاره به اهمیت شکل‌گیری باور به توانمندی‌های ملی در میان دانشجویان، استادان و جوانان کشور تصریح کرد: باید بتوانیم کشورمان را بسازیم و مشکلات آن را برطرف کنیم. هنگامی که این باور در وجود دانشجویان، جوانان و استادان ما شکل بگیرد، آنان وارد میدان خواهند شد و برای حل مسائل کشور قدم برخواهند داشت. باید حرکت را آغاز کنیم و از همان ابتدا نپرسیم که تمام مسیر چگونه طی خواهد شد؛ همان‌طور که در شعر آمده است: «پای در راه نه و هیچ مپرس، خود راه بگویدت که چون باید رفت.» هنگامی که وارد میدان شویم، خواهیم فهمید چه باید بکنیم و چگونه باید پیش برویم.
اراده و عزم راسخ می‌تواند موانع را از پیش رو بردارد
دکتر پزشکیان با تأکید بر اینکه حضور نیروهای مصمم و برخوردار از باور و اراده، زمینه غلبه بر مشکلات را فراهم می‌کند، خاطرنشان کرد: اگر افرادی با چنین ویژگی‌هایی در میدان حضور داشته باشند، هیچ مانعی نمی‌تواند جلوی حرکت آن‌ها را بگیرد. کسانی که مصمم هستند به مقصد برسند، ایستادگی می‌کنند و با تمام وجود برای تحقق هدف خود تلاش می‌کنند، اجازه نمی‌دهند موانع مسیر، آنان را از ادامه راه بازدارد. این همان روحیه‌ای است که باید در دانشگاهها و در میان نیروهای جوان و متخصص کشور تقویت شود.
رئیس‌جمهور با اشاره به آیه پایانی سوره قدر، «سَلَامٌ هِیَ حَتَّىٰ مَطْلَعِ الْفَجْرِ»، بر ضرورت امیدواری و تداوم حرکت تا رسیدن به روشنایی و گشایش تأکید کرد و گفت: این مسیر باید پایدار و استوار ادامه پیدا کند تا سرانجام به روشنایی صبح برسیم. من برای همه شما عزیزان احترام قائلم و از تلاش‌ها و حضور شما قدردانی می‌کنم.
دعوت رئیس‌جمهور از دانشگاهیان برای مشارکت در حل مشکلات کشور
دکتر پزشکیان در پایان سخنان خود با قدردانی از حاضران و درخواست همراهی جامعه دانشگاهی برای رفع مشکلات کشور، اظهار داشت: از همه شما کمک می‌خواهم. بیایید دست در دست یکدیگر بگذاریم و برای خارج کردن کشور از مشکلاتی که به دلایل مختلف به وجود آمده‌اند، تلاش کنیم. باور دارم که این کار امکان‌پذیر است و شما دانشگاهیان می‌توانید در تحقق این هدف نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشید.