حبيب عباسي، مديركل روابط عمومي دفتر رئيس جمهور در آستانه سفر دکتر مسعود پزشکیان به باکو، در یادداشتی که در روزنامه اعتماد منتش شده است، به بررسی ابعاد و اهميت این رویداد پرداخته است.
متن این یادداشت به شرح زیر است؛
برای معماری نوين ديپلماسی منطقهای
سفر پيشروي دكتر مسعود پزشكيان، رييسجمهور ايران، به جمهوري آذربايجان در شرايطي انجام ميشود كه دولت چهاردهم با نگاهي تازه به ديپلماسي منطقهاي، در حال ترسيم خطوط نويني از تعاملات همسايگي است؛ خطوطي مبتني بر نيازهاي ژئوپليتيكی عصر جديد، واقعبيني علمی و شناخت دقيق از ظرفيتهای انساني و فرهنگی منطقه. دكتر پزشكيان كه ريشههاي فرهنگي و زباني مشتركي با مردم جمهوري آذربايجان دارد، اين سرمايه نمادين را در خدمت منافع ملی ايران به كار گرفته است. دولت چهاردهم كه پس از برگزاری انتخابات زودهنگام و حادثه سقوط بالگرد رياستجمهوری پيشين روی كار آمد، برخلاف گمانهزنیها، نه تنها به لاك محافظهكاری فرو نرفت بلكه با شجاعت، رويكردی فعال، متوازن و آيندهمحور در ديپلماسي منطقهای در پيش گرفت. سفر به باكو نيز در امتداد همين مسير است. جمهوری آذربايجان براي ايران تنها يك همسايه نزديك نيست؛ پيوندهای تاريخی، فرهنگی و اقتصادی دو كشور، جايگاه باكو را در معادلات قفقاز جنوبی و كريدورهای انرژی و ترانزيتی منطقهای بسيار برجسته ساخته است. سفر دكتر پزشكيان به باكو، ادامه مسيری است كه پيشتر دولتهای نهم تا سيزدهم هر يك به نحوی پيموده بودند. تجربه دولتهای پيشين نشان میدهد كه تقويت روابط دوجانبه نيازمند دركی عميق از واقعيتهای منطقهای و پرهيز از هيجانزدگي يا بيتحركی است؛ امری كه اكنون دولت چهاردهم با رويكردی متوازن و هوشمندانه دنبال میكند. اين سفر اما تنها در چارچوب روابط دوجانبه معنا نمیشود. در شرايط تغييرات ژئوپليتيكی پس از جنگ دوم قرهباغ و رقابت قدرتهای منطقهای مانند تركيه، روسيه و كشورهای غربی در قفقاز جنوبی، ايران بايد جايگاه تاريخی و حقوقی خود را حفظ و تثبيت كند.
حضور دكتر پزشكيان در باكو حامل پيامهای روشنی است: ايران اهل تعامل و مذاكره با همسايگان است، عقلانيت و ديپلماسی مبتنی بر شناخت فرهنگی به سياست خارجي كشور بازگشته و تهران قصد دارد نقشی فعال در پروژههای منطقهای مانند كريدور شمال- جنوب ايفا كند.
از منظر اقتصادی نيز اين سفر ميتواند فصلی تازه در مناسبات ايران و آذربايجان بگشايد. حجم مبادلات تجاري دو كشور هنوز فاصله زيادی با ظرفيتهای واقعی دارد و حوزههای نفت و گاز، حملونقل ريلی، انرژيهای نوين، كشاورزی، تبادل برق و گردشگری از جمله زمينههايی هستند كه میتوانند محور همكاریهای جديد قرار گيرند. با توجه به شناخت دكتر پزشكيان از ظرفيتهای علمی و فناوری كشور، پيشبينی میشود ابتكارات موثری در مذاكرات مطرح شود، به ويژه در حوزه ترانزيت منطقهای كه اهميت ژئواستراتژيك بالایی برای ايران دارد.
در بُعد نرم ديپلماسی نيز اين سفر اهميت ويژهای دارد. افكار عمومی منطقه امروز نقش تعيينكنندهای در جهتگيریهای سياسی ايفا میكند. سفر رييسجمهوری با شخصيتی مردمی و آشنا به فرهنگ منطقه میتواند تصويری مثبت، انسانی و همدلانه از ايران در اذهان عمومی ملتهای قفقاز ايجاد كند؛ پيوندهايی كه بر مشتركات زبانی، مذهبی، موسيقايی و تاريخی استوار است و میتواند ديپلماسی فرهنگی را به يكی از مولفههای قدرتمند سياست خارجی ايران بدل سازد.
در اين ميان، بايد به نكتهای مهم توجه داشت: اين نخستين گام دكتر پزشكيان در راستای اعتمادسازی دوملت و تقويت پيوندهای فراملی نبوده است. پيش از اين، سفرهای رسمی به عراق و به ويژه به اربيل ـ مركز اقليم كردستان عراق ـ و تاجيكستان انجام شده بود كه نشان از اهتمام ويژه دولت چهاردهم به تقويت وحدت ملی و انسجام منطقهای داشت. سفر به باكو نيز در همين راستا و در تداوم سياستهای اعلامشده دولت در خصوص «وحدت ملي، انسجام قومی و همسايهمحوری» صورت میگيرد؛ سياستی كه بر مبنای احترام به تنوع فرهنگی درون كشور و شناخت صحيح از نقشآفرينی اقوام در تقويت اقتدار ملی تعريف شده است.
نقش شخص دكتر پزشكيان در اين مسير برجسته است. او با منش مردمی، صداقت، صميميت و رويكرد علمی خود، الگويی تازه از ديپلماسي عمومی را به نمايش گذاشته است؛ ديپلماسیای كه فراتر از محاسبات صرف نظامی و اقتصادی، بر احترام متقابل، اعتمادسازی، شناخت فرهنگی و سرمايههای نرم تكيه دارد.
دكتر پزشكيان با ابتكار عمل به موقع و هدفگذاری هوشمندانه، توانست در زمان مقتضی گامهاي اوليه را در مسير تعامل مستقيم و موثر با همسايگان بردارد و جايگاه فعال ايران را تثبيت كند.
در شرايطي كه منطقه با چالشهايی چون اختلافات قومی، رقابتهای انرژی، پروژههای اتصال تجاري و تحولات سياسی روبروست، ايران میتواند با ديپلماسی فعال و متوازن، نقشي سازنده و تعيينكننده ايفا كند. سفر دكتر پزشكيان به جمهوری آذربايجان، نشانهای روشن از احيای ديپلماسی فعال و انسانی ايران در منطقه است؛ ديپلماسیای كه ريشه در اعتماد ملی دارد و با ارادهای تازه برای تعامل مثبت و پايدار با همسايگان پيگيری میشود.
بيترديد، موفقيت اين رويكرد میتواند به ثبات منطقهای، توسعه اقتصادی، گشايشهای سياسی و ارتقای جايگاه ژئوپليتيكی ايران كمك كند. دولت چهاردهم با اين گامهای استوار نشان میدهد كه ايران امروز نه تنها در صحنه داخلی، بلكه در عرصه منطقهای نيز در مسير بالندگی و پيشرفت گام برميدارد؛ مسيری كه با سفر دكتر مسعود پزشكيان به باكو، بار ديگر از زبان ملت ايران با جهانيان سخن میگويد.